Types of Calipers (કેલિપર્સના પ્રકાર)

Objectives (ઉદ્દેશ્યો):

આ લેસનના અંતે તમે આ બાબતો શીખી શકશો:

• સામાન્ય રીતે વપરાતા કેલિપર્સના નામ જણાવતા.
• Firm joint અને Spring joint કેલિપર્સના લક્ષણોની તુલના કરતા.
• Spring joint કેલિપર્સના ફાયદા જણાવતા.
• Inside અને Outside કેલિપર્સના ઉપયોગો જણાવતા.

Calipers એ સાદા માપવાના સાધનો (measuring instruments) છે, જેનો ઉપયોગ સ્ટીલ રૂલ પરથી ઓબ્જેક્ટ પર માપ ટ્રાન્સફર કરવા માટે અથવા તેનાથી ઉલટું (vice versa) કરવા માટે થાય છે. કેલિપર્સના પ્રકાર જોઈન્ટ (joint) ના પ્રકાર અને લેગ્સ (legs) ના આકાર પર આધારિત હોય છે.

Types of Joint (જોઈન્ટના પ્રકાર):

સામાન્ય રીતે વપરાતા કેલિપર્સ આ મુજબ છે:

1. Firm joint calipers (ફર્મ જોઈન્ટ કેલિપર્સ)
2. Spring joint calipers (સ્પ્રિંગ જોઈન્ટ કેલિપર્સ)

1. Firm Joint Calipers:

ફર્મ જોઈન્ટ કેલિપર્સમાં, બંને લેગ્સ એક છેડે પિવોટ (pivoted) કરેલા હોય છે. વર્કપીસનું માપ લેવા માટે તેને આશરે જરૂરી સાઈઝમાં ખોલવામાં આવે છે. લાકડાની સપાટી પર કેલિપરને હળવા હાથે ટેપ કરીને (tapping) Fine setting કરવામાં આવે છે.

2. Spring Joint Calipers:

આ પ્રકારના કેલિપર્સમાં, લેગ્સને સ્પ્રિંગવાળા પિવોટ દ્વારા જોડવામાં આવે છે. કેલિપરના લેગ્સ ખોલવા અને બંધ કરવા માટે screw અને nut આપવામાં આવે છે.

• Advantage (ફાયદો): સ્પ્રિંગ જોઈન્ટ કેલિપર્સમાં ઝડપથી સેટિંગ (quick setting) થઈ શકે છે. જ્યાં સુધી નટ (nut) ને ફેરવવામાં ન આવે ત્યાં સુધી સેટિંગ બદલાશે નહીં.

Size and Accuracy (સાઈઝ અને ચોકસાઈ):

• કેલિપરની સાઈઝ તેની લંબાઈ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે – જે pivot center અને tip of the leg વચ્ચેનું અંતર છે.
• લેવામાં આવેલા માપની ચોકસાઈ (accuracy) સ્પર્શની સંવેદના (sense of feel) પર આધારિત છે. માપ લેતી વખતે, જ્યારે લેગ્સ સપાટીને માત્ર સ્પર્શ કરતા હોય ત્યારે તમને તે ‘feel’ થવું જોઈએ.

Types of Legs (લેગ્સના પ્રકાર):

Outside અને Inside કેલિપર્સને તેમના લેગ્સના આકાર દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે.

• Outside Calipers: બહારના માપ લેવા માટે વપરાય છે.
• Inside Calipers: અંદરના માપ (Internal measurements) લેવા માટે વપરાય છે.

કેલિપર્સનો ઉપયોગ સ્ટીલ રૂલ સાથે કરવામાં આવે છે, અને તેની ચોકસાઈ 0.5 mm સુધી મર્યાદિત હોય છે. કેલિપરનો ઉપયોગ કરીને જોબની સમાંતરતા (parallelism) વગેરે ઉચ્ચ ચોકસાઈ સાથે ચકાસી શકાય છે.