ઉદ્દેશ્યો:

આ પાઠના અંતે તમે નીચેની બાબત વિષે જાણી શકશો
• ઘરની જાળવણી અને કામના સ્થળે સ્વચ્છતાના મુદ્દાઓ
• 5‘S’ તકનીકોનો ખ્યાલ

ઉદ્દેશ્યો:હાઉસકીપિંગ

હાઉસકીપિંગ એટલે  કામ કરવાની જગ્યામાં સ્વચ્છતા, સુવ્યવસ્થિતતા અને એકંદર વ્યવસ્થિતતાના સંચાલન અને જાળવણી.  તે કામદારો માટે સલામત, સ્વસ્થ અને સુખદ વાતાવરણ બનાવવાના હેતુ છે.  હાઉસકીપિંગના મુખ્ય પાસા નીચે મુજબ છે

૧  સફાઈ: હાઉસકીપિંગના પ્રાથમિક પાસામાં જગ્યાની અંદર વિવિધ વિસ્તારો અને સપાટીઓની સફાઈનો સમાવેશ થાય છે. આમાં ગંદકી, ધૂળ, ડાઘ અને કાટમાળને દૂર કરવા માટે સ્વીપિંગ, વેક્યુમિંગ, મોપિંગ, ડસ્ટિંગ અને સપાટીને સાફ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. નિયમિત સફાઈ વાઇરસ, એલર્જન અને સૂક્ષ્મજંતુઓથી બચાવી તંદુરસ્ત વાતાવરણ પુરુ પડે છે.

૨  સાધન સામગ્રીની ગોઠવણી/વ્યવસ્થા: અસરકારક હાઉસકીપિંગમાં એટલે સામાન, ફર્નિચર અને અન્ય વસ્તુઓને વ્યવસ્થિત અને અડચણ ના થાય તેવી રીતે ગોઠવવા. યોગ્ય ગોઠવણી અવ્યવસ્થાને રોકે છે, ઉપલબ્ધ જગ્યાને વિશળ બનાવે છે અને સુલભતા અને કાર્યક્ષમતા વધારે છે. છાજલીઓ, કેબિનેટ, ડબ્બા જેવા સ્ટોરેજ સોલ્યુશન્સનો ઉપયોગ સુવ્યવસ્થિતતા જાળવવા અને દૈનિક કાર્યોને સુવ્યવસ્થિત કરવામાં મદદ કરે છે.

૩  જાળવણી: કામની જગ્યાની અંદર વિવિધ વસ્તુઓની સ્થિતિ અને કાર્યક્ષમતાને જાળવી રાખવા માટે નિયમિત જાળવણી કાર્યોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આમાં ક્ષતિગ્રસ્ત ફિક્સર, ઉપકરણો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું સમારકામ અથવા બદલવું, તેમજ લીક, તિરાડો અને ખામી જેવી સમસ્યાઓનું તાત્કાલિક નિરાકરણ કરવું . નિયમિત જાળવણી બગાડ અટકાવવામાં મદદ કરે છે અને સંપત્તિને નુકશાનથી બચાવે છે.

૪  સ્વચ્છતા: સ્વચ્છતા રાખવી એ હાઉસકીપિંગનું એક મૂળભૂત પાસું છે, ખાસ કરીને એવા વાતાવરણમાં જ્યાં ખોરાકની તૈયારી, વ્યક્તિગત માવજત અથવા આરોગ્યસંભાળની પ્રવૃત્તિઓ થાય છે. આમાં રસોડા, બાથરૂમ અને અન્ય વધુ ઉપયોગવાળા વિસ્તારોમાં સ્વચ્છતાની સ્થિતિ જાળવવી તેમજ કચરાના નિકાલની યોગ્ય પદ્ધતિઓનો અમલ  કરવો. સ્વચ્છતા પ્રોટોકોલનું પાલન બીમારી અને રોગ પેદા કરતા પેથોજેન્સના ફેલાવાને રોકવામાં મદદ કરે છે.

૫  સલામતી: હાઉસકીપિંગ અકસ્માતો અને ઇજાઓનું જોખમ ઘટાડીને કામની જગ્યામાં સલામતી પૂરી પડે છે. વોકવેને અવરોધોથી દૂર રાખવા, છૂટક કેબલ અને કોર્ડને સુરક્ષિત રાખવા અને સ્પિલ્સ અથવા લપસણો સપાટીઓને તાત્કાલિક ચોખ્ખી કરવી. વધુમાં, કટોકટીમાંથી બહાર નીકળવા, અગ્નિશામક સાધનો અને અન્ય સલામતી સાધનો સરળતાથી સુલભ અને સારી રીતે જાળવવામાં આવે તેની ખાતરી કરવી જોઈએ.

૬  કામની જગ્યાને સુંદર બનાવવી:  હાઉસકીપિંગ કામની જગ્યાને સુંદર બનાવી વાતાવરણને આકર્ષીત બનાવે છે. ફર્નિચર અને સાધન/સામગ્સરી / સરંજામને વિચારપૂર્વક ગોઠવવું, યોગ્ય રંગ વાળું રાચરચીલું પસંદ કરવું અને જગ્યાનો દેખાવ સુંદર કરતી  ડેકોરેટીવ (સુશોભન) ચીજવસ્તતુઓ મુકવી.

૭  પર્યાવરણીય ટકાઉપણું: ઇકો-ફ્રેન્ડલી હાઉસકીપિંગ પદ્ધતિઓનો અમલ કરવો. પર્યાવરણને અનુકૂળ સફાઈ ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ, પાણી અને ઉર્જાનું સંરક્ષણ, રિસાયક્લિંગ અને કમ્પોસ્ટિંગ દ્વારા કચરો ઘટાડવાનો અને નવા પ્રોજેક્ટ્સમાં ટકાઉ સામગ્રી અને પધ્ધતિ અપનાવવી જોઈએ.

એકંદરે, કાર્યસ્થળોમાં આરામદાયક, સલામત અને આમંત્રિત વાતાવરણ બનાવવા માટે અસરકારક હાઉસકીપિંગ આવશ્યક છે. સ્વચ્છતા, સંગઠન, જાળવણી, સ્વચ્છતા, સલામતી, સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને પર્યાવરણીય સ્થિરતાને પ્રાથમિકતા આપીને, વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ તેમની કામ કરવાની જગ્યાને શ્રેષ્ઠ બનાવી શકે છે.

કામની જગ્યાની સંભાળ અને સ્વચ્છતા: 

કર્મચારીઓ અને મુલાકાતીઓ માટે સલામત, તંદુરસ્ત અને ઉત્પાદક વાતાવરણ જાળવવા માટે કેટલાક મુખ્ય મુદાઓ નીચે મુજબ છે.

૧  નિયમિત સફાઈ: કાર્યસ્થળને ગંદકી, ધૂળ અને કાટમાળથી મુક્ત રાખવા માટે નિયમિત સફાઈ શેડ્યૂલનો અમલ કરવો જરૂરી છે. સ્વીપિંગ, મોપિંગ, વેક્યૂમિંગ અને ડસ્ટિંગ ફ્લોર, સપાટીઓ અને ફર્નિચરની નિયમિત સફાઈ કરવી જોઈએ. નિયમિત સફાઈ દૂષકો અને એલર્જનના નિર્માણને રોકવામાં મદદ કરે છે, ઘરની અંદરની હવાની સારી ગુણવત્તાને પ્રોત્સાહન આપે છે અને બીમારીનું જોખમ ઘટાડે છે.

2. કચરો વ્યવસ્થાપન: કાર્યસ્થળમાં સ્વચ્છતા અને સ્વચ્છતા જાળવવા માટે યોગ્ય કચરાનું વ્યવસ્થાપન જરૂરી છે. સમગ્ર સુવિધા દરમિયાન પર્યાપ્ત કચરાના ડબ્બા અને રિસાયક્લિંગ કન્ટેનર પ્રદાન કરો અને ખાતરી કરો કે તેઓ નિયમિતપણે ખાલી થાય છે. કર્મચારીઓને કચરાનો યોગ્ય રીતે નિકાલ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરો અને જ્યારે પણ શક્ય હોય ત્યારે પર્યાવરણની અસર ઘટાડવા માટે રિસાયકલ કરો.

3. સંસ્થા અને ક્લટર નિયંત્રણ: કાર્યક્ષમતા અને સલામતી માટે સંગઠિત અને અવ્યવસ્થિત કાર્યસ્થળ જાળવવું જરૂરી છે. કર્મચારીઓને તેમના વર્કસ્ટેશનોને વ્યવસ્થિત રાખવા અને બિનજરૂરી વસ્તુઓ અથવા ગડબડથી મુક્ત રાખવા પ્રોત્સાહિત કરો. પુરવઠો, સાધનો અને દસ્તાવેજોને સુવ્યવસ્થિત રીતે સંગ્રહિત કરવા માટે છાજલીઓ, કેબિનેટ અને ફાઇલિંગ સિસ્ટમ્સ જેવા સ્ટોરેજ સોલ્યુશન્સનો અમલ કરો.

4. ફ્લોર મેન્ટેનન્સ: ફ્લોરની યોગ્ય જાળવણી છે