🛠️ Automotive Mechanic Diesel: Electrical and Electronics
📘 Related Theory for Exercise 1.4.27:
Fuse (ફ્યુઝ)
🎯 Objectives (ઉદ્દેશ્યો):
આ પાઠના અંતે તમે નીચેની બાબતો શીખી શકશો:
- Circuit માં Fuse ની જરૂરિયાત શું છે તે જણાવવી. 🛡️
- Fuse ની Construction (બનાવટ) સમજાવવી.
- Fuse ના Types (પ્રકારો) ની યાદી બનાવવી. 📝
- Fuse નું Working (કાર્ય) સમજાવવું.
- Fuse સાથેના અને Fuse વગરના Circuits વિશે જણાવવું. 🔌
- Circuit breakers નું વર્ણન કરવું.
🌟 Introduction (પ્રસ્તાવના)
A fuse is a protective device. ફ્યુઝ એ એક સુરક્ષા આપતું સાધન છે. તે electrical circuit નો સૌથી નબળો ભાગ (weakest portion) છે. ⚡
જ્યારે electrical circuit માંથી current પસાર થાય છે, ત્યારે તે wire ને ગરમ કરે છે. wire માં કેટલી ગરમી ઉત્પન્ન થશે તેનો આધાર current અને wire ના resistance પર હોય છે.
Automobiles (ગાડીઓ) માં, આ heating effect નો ઉપયોગ heaters, bulbs અને gauges વગેરેમાં કરવામાં આવે છે. પરંતુ, જો circuit માં heating effect મર્યાદા (limit) કરતા વધી જાય, તો circuit ના accessories overload થઈ શકે છે, જેનાથી તેમને ભારે નુકસાન થઈ શકે છે. ફ્યુઝ આ ગરમીને મર્યાદિત (limit) રાખે છે. 🌡️
💡 Purpose of fuse (ફ્યુઝનો હેતુ) – [Fig 1]
જ્યારે circuit માં જરૂર કરતા વધારે current (overload) વહે છે, ત્યારે ફ્યુઝ blow out (બળી) થઈને circuit ને open કરી દે છે. આનાથી accessories ને ગંભીર નુકસાન થતું અટકે છે. 🛡️
Circuit માં વધારાનો (excess) current બે કારણોસર હોઈ શકે છે:
- Overload (વધારે પડતો લોડ)
- Short circuit (શોર્ટ સર્કિટ)
🏗️ Construction (બનાવટ)
Fuse element સામાન્ય રીતે lead-tin અથવા tin-copper alloy ના બનેલા હોય છે. તે દરેક circuit ના amperage (કરંટ ક્ષમતા) મુજબ wire અથવા strip ના સ્વરૂપમાં હોય છે. 🔩
- ફ્યુઝને glass અથવા ceramic material ના fuse carrier માં બેસાડવામાં આવે છે.
- આજકાલ automobiles માં glass tubes માં આવતા fuse elements, જેને cartridges કહેવાય છે, તેનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે.
- તેમાં એક glass tube (1) હોય છે જેના બંને છેડે metal end caps (2) અને (4) હોય છે. [Fig 1 જુઓ]
- એક નરમ ઝીણો તાર (soft fine wire) અથવા strip (3) એક છેડાથી બીજા છેડા સુધી current લઈ જાય છે.
- આ conductor (3) ને ચોક્કસ maximum current સહન કરવા માટે design કરવામાં આવ્યો હોય છે.
⚙️ Working (કાર્ય કરવાની પદ્ધતિ)
Current બે metal caps (2) અને (4) ની વચ્ચે રહેલા conductor (3) માંથી પસાર થઈને equipment સુધી પહોંચે છે. જો current નું મૂલ્ય ફ્યુઝ પર લખેલી મર્યાદા (prescribed limit) કરતા વધી જાય, તો fuse element (3) ઓગળી (melts) જાય છે અને circuit ને તોડી નાખે છે (opens the circuit). આ રીતે તે ઉપકરણને નુકસાનથી બચાવે છે. 💥🛑
🔍 Identification of blown fuse (બળી ગયેલા ફ્યુઝની ઓળખ)
જો તમે બળી ગયેલા ફ્યુઝને જોશો અને જો તેનું element તૂટેલું હોય, તો તેનો અર્થ છે કે ફ્યુઝ overloading ને કારણે બળી ગયો છે. [Fig 2 જુઓ] જો glass પર સફેદ ધુમાડા જેવું (foggy white) અથવા કાળું (black) નિશાન દેખાય, તો તેનો અર્થ છે કે ફ્યુઝ short circuit ને કારણે ઉડી ગયો છે. 🕵️♂️
🛡️ Circuits protected with fuse (ફ્યુઝ દ્વારા સુરક્ષિત સર્કિટ્સ)
નીચેના circuits ફ્યુઝ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે:
- Headlight circuit 💡
- Tail – light circuit
- Number – plate circuit
- Panel lamp circuit
- Interior lamp circuit 🚗
- Side indicator circuit
- Horn circuit 🎺
- Wiper circuit 🌧️
- Dashboard / panel instruments circuit
- Heater and air conditioner circuit ❄️
- Charging circuit
- Radio / Audio / Video circuit 🎵
- Cigarette lighter
- Reverse lamp
🚫 Circuits without fuse (ફ્યુઝ વગરની સર્કિટ્સ)
અમુક હાઈ-કરંટ સર્કિટ્સમાં ફ્યુઝ હોતો નથી:
- Starting circuit (સ્ટાર્ટિંગ સર્કિટ) 🔑
- Ignition circuit
- Fuel pump circuit
- Stop – light circuit
- Oil pressure lamp circuit
- Ignition warning lamp circuit
🎨 Fuse rating and colour (ફ્યુઝનું રેટિંગ અને રંગ)
ફ્યુઝને ઓળખવા માટે ચોક્કસ રંગ આપેલા હોય છે:
| Rating (કરંટ) | Colour (રંગ) | | :— | :— | | 3 Amp | Violet (જાંબલી) | | 5 Amp | Tan (બદામી જેવો) | | 10 Amp | Red (લાલ) | | 20 Amp | Yellow (પીળો) | | 25 Amp | White (સફેદ) | | 30 Amp | Light green (આછો લીલો) |
| Rating (કરંટ) | Colour (રંગ) |
|---|---|
| 3 Amp | Violet (જાંબલી) |
| 5 Amp | Tan (બદામી જેવો) |
| 10 Amp | Red (લાલ) |
| 20 Amp | Yellow (પીળો) |
| 25 Amp | White (સફેદ) |
| 30 Amp | Light green (આછો લીલો) |
🔗 Fusible link and circuit breakers
Fusible link (Fig 3):
Fusible link એ એક પ્રકારનો electrical fuse જ છે, પરંતુ તે સાદા વાયર કરતા 4 gauge નાના વાયરથી બનેલો હોય છે. 🧵
- તેનો ઉપયોગ high-current automotive applications માં થાય છે.
- આ વાયર પર high-temperature fire-resistant insulation હોય છે, જેથી જ્યારે વાયર ઓગળે ત્યારે આગ ન લાગે. 🔥🚫
- જ્યારે fusible link બળી જાય, ત્યારે વાહન ચાલુ થશે નહીં, પરંતુ આગ લાગવાનું જોખમ ટળી જાય છે. તે સામાન્ય રીતે starter motors અને alternator માં વપરાય છે.
Circuit Breakers – Automotive:
Circuit breakers એ ફ્યુઝનો વિકલ્પ છે. તે resettable અને reusable (ફરી વાપરી શકાય તેવા) છે. 🔁 તેના 3 પ્રકાર છે:
- Type 1: આ auto resettable છે. ઠંડા થયા પછી તે આપમેળે reset થઈ જાય છે.
- Type 2 (trip and hold): પાવર બંધ ન થાય ત્યાં સુધી તે tripped રહે છે.
- Type 3: આ manual resettable છે. તેને reset કરવા માટે button અથવા lever દબાવવું પડે છે. 🔘
💡 Ballast (Choke) [Fig 4 & 5]
Ballast (ચોક) એ laminated iron core પર વીંટાળેલું ઘણા આંટાવાળું એક coil છે. 🌀
- તે fluorescent tube ને ચાલુ કરવા માટે supply voltage વધારે છે.
- એકવાર ટ્યુબ ચાલુ થઈ જાય પછી, તે tube cathodes માં વહેતા current ને નિયંત્રિત (regulate) કરે છે જેથી તે બળી ન જાય. 🔦
Circuit diagram (Fig 5): આ ડાયગ્રામ fluorescent light circuit માં starter, ballast અને tube ના જોડાણની પદ્ધતિ દર્શાવે છે.
🏷️ Keywords:
Automotive Fuse Theory, Mechanic Diesel Electrical Notes, How Fuse Works in Car, Fuse Colour Codes, Fusible Link vs Circuit Breaker, Automotive Electrical Education Gujarati, ITI Diesel Mechanic Notes, Circuit Breaker Types, Fluorescent Light Ballast Function.
Instructor Note: વિદ્યાર્થીઓને ફ્યુઝના વિવિધ રંગો બતાવીને પ્રેક્ટિકલ ઓળખ કરાવવી અને બળી ગયેલા ફ્યુઝના કારણોની ચર્ચા કરવી. 👨🏫🔧
Cable Colour Codes and Size (કેબલ કલર કોડ અને સાઈઝ) 🚗🔌
Objectives (ઉદ્દેશ્યો): 🎯
આ લેસનના અંતે તમે આ બાબતો શીખી શકશો:
- Describe automotive cables: ઓટોમોટિવ કેબલ્સ વિશે સમજાવવું.
- State the needs of colour coding in wiring: વાયરિંગમાં કલર કોડિંગની જરૂરિયાત જણાવવી.
- State the use of colours in various circuits: વિવિધ સર્કિટમાં રંગોના ઉપયોગ વિશે જણાવવું.
Description of Cables (કેબલ્સનું વર્ણન) 📝
The cable consists of multi-strand copper conductor covered with good quality PVC insulation. કેબલ મલ્ટી-સ્ટ્રેન્ડ કોપર કંડક્ટર (તાંબાના તાર) નો બનેલો હોય છે, જેના પર સારી ગુણવત્તાનું PVC ઇન્સ્યુલેશન ચઢાવેલું હોય છે.
The current to the various electrical accessories is carried through cables. વિવિધ ઇલેક્ટ્રિકલ એસેસરીઝ સુધી કરંટ (Current) કેબલ દ્વારા પહોંચાડવામાં આવે છે.
The various cables used in wiring are (વાયરિંગમાં વપરાતા વિવિધ કેબલ્સ): 🛠️
- Starting system cable: સ્ટાર્ટિંગ સિસ્ટમ કેબલ.
- General purpose cable: સામાન્ય હેતુ માટેના કેબલ.
- High tension cable: હાઈ ટેન્શન કેબલ.
The specification of the cable refers to the number of strands and diameter of each strand. કેબલનું સ્પેસિફિકેશન તેના સ્ટ્રેન્ડ્સની સંખ્યા અને દરેક સ્ટ્રેન્ડના વ્યાસ (Diameter) પરથી નક્કી થાય છે.
- Eg. 25/012 indicates: આનો અર્થ એ છે કે કેબલમાં 25 strands છે અને દરેક સ્ટ્રેન્ડનો વ્યાસ 0.012” gauge છે.
The size of the cable depends upon the current rating of the accessories connected in that circuit. કેબલની સાઈઝ તે સર્કિટમાં જોડાયેલ એસેસરીઝના કરંટ રેટિંગ પર આધાર રાખે છે.
- Note: A thick cable (જાડો કેબલ) can carry more current and is used in the starting system.
Colour Code in Cables (કેબલ્સમાં કલર કોડ) 🎨
In automobiles, a number of electric circuits are connected to the battery which is quite complicated. ઓટોમોબાઈલ્સમાં ઘણી બધી ઇલેક્ટ્રિક સર્કિટ બેટરી સાથે જોડાયેલી હોય છે, જે ઘણી જટિલ (Complicated) હોય છે.
The large number of cables are braided into a single harness assembly. મોટી સંખ્યામાં કેબલ્સને એકસાથે ગૂંથીને એક ‘સિંગલ હાર્નેસ એસેમ્બલી’ બનાવવામાં આવે છે.
The automotive manufactures use cables of different colours and usually follow the Lucas colour code system. ઓટોમોટિવ ઉત્પાદકો અલગ-અલગ રંગના કેબલનો ઉપયોગ કરે છે અને સામાન્ય રીતે તે ‘લુકાસ કલર કોડ સિસ્ટમ’ (Lucas colour code system) ને અનુસરે છે.
It consists of basic colours (main colours) and combination of colours to identify individual circuits. (Refer of Fig 1). તેમાં મુખ્ય રંગો (Basic colours) અને અલગ-અલગ સર્કિટને ઓળખવા માટે રંગોનું સંયોજન (Combination) હોય છે. (આકૃતિ 1 જુઓ).
The distinction between wires in a group is done by the use of a coloured tracer on the main colours of the insulator of each wire. વાયરના ગ્રુપમાં તફાવત પારખવા માટે, દરેક વાયરના ઇન્સ્યુલેટરના મુખ્ય રંગ પર ‘કલર્ડ ટ્રેસર’ (એક અલગ રંગની પટ્ટી) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
Purpose of Colour Code (કલર કોડનો હેતુ) 💡
- For easy identification of each circuit: દરેક સર્કિટને સરળતાથી ઓળખવા માટે.
- To help to locate the defect easily in a particular circuit and to rectify the same quickly: કોઈ ચોક્કસ સર્કિટમાં ખામી (Defect) ને સરળતાથી શોધવા અને તેને ઝડપથી સુધારવા (Rectify) માટે.
Index & Colour Codes (આકૃતિ 1 મુજબ વિગતો) 📊
| NO. | INDEX (ઘટકો) | NO. | INDEX (ઘટકો) | | :— | :— | :— | :— | | 1 | BATTERY (બેટરી) | 18 | IGNITION COIL (ઇગ્નીશન કોઇલ) | | 2 | STARTER MOTOR (સ્ટાર્ટર મોટર) | 19 | INDICATOR WARNING LAMP | | 3 | SOLENOID SWITCH (સોલેનોઇડ સ્વીચ) | 20 | OIL PRESSURE WARNING LAMP | | 4 | AMMETER (એમીટર) | 21 | HEAD LIGHT WARNING LAMP | | 5 | FUEL GUAGE (ફ્યુઅલ ગેજ) | 22 | OIL PRESSURE SWITCH | | 6 | IGNITION SWITCH (ઇગ્નીશન સ્વીચ) | 23 | DISTRIBUTOR (ડિસ્ટ્રીબ્યુટર) | | 7 | HEADLIGHT SWITCH (હેડલાઇટ સ્વીચ) | 24 | DYNAMO (ડાયનેમો) | | 8 | WIPER SWITCH (વાઇપર સ્વીચ) | 25 | SPARK PLUG (સ્પાર્ક પ્લગ) | | 9 | DIM-DIP SWITCH (ડીમ-ડીપ સ્વીચ) | 26 | HORN SWITCH (હોર્ન સ્વીચ) | | 10 | STOP LIGHT SWITCH (સ્ટોપ લાઇટ સ્વીચ) | 27 | HORN RELAY (હોર્ન રીલે) | | 11 | STOP CUM INDICATOR LAMP | 28 | WIPER UNIT (વાઇપર યુનિટ) | | 12 | NUMBER-PLATE LAMP (નંબર-પ્લેટ લેમ્પ) | 29 | HEAD LAMP (હેડ લેમ્પ) | | 13 | STOP CUM INDICATOR LAMP | 30 | FRONT PARKING CUM I-LAMP | | 14 | FUEL TANK UNIT (ફ્યુઅલ ટેન્ક યુનિટ) | 31 | HORN (હોર્ન) | | 15 | FLASHER UNIT (ફ્લેશર યુનિટ) | 32 | DIM SOCKET (ડીમ સોકેટ) | | 16 | INDICATOR SWITCH (ઇન્ડિકેટર સ્વીચ) | 33 | DIP SOCKET (ડીપ સોકેટ) | | 17 | CONTROL BOX (કંટ્રોલ બોક્સ) | 34 | HEAD-LAMP (હેડ લેમ્પ) |
| NO. | INDEX (ઘટકો) | NO. | INDEX (ઘટકો) |
|---|---|---|---|
| 1 | BATTERY (બેટરી) | 18 | IGNITION COIL (ઇગ્નીશન કોઇલ) |
| 2 | STARTER MOTOR (સ્ટાર્ટર મોટર) | 19 | INDICATOR WARNING LAMP |
| 3 | SOLENOID SWITCH (સોલેનોઇડ સ્વીચ) | 20 | OIL PRESSURE WARNING LAMP |
| 4 | AMMETER (એમીટર) | 21 | HEAD LIGHT WARNING LAMP |
| 5 | FUEL GUAGE (ફ્યુઅલ ગેજ) | 22 | OIL PRESSURE SWITCH |
| 6 | IGNITION SWITCH (ઇગ્નીશન સ્વીચ) | 23 | DISTRIBUTOR (ડિસ્ટ્રીબ્યુટર) |
| 7 | HEADLIGHT SWITCH (હેડલાઇટ સ્વીચ) | 24 | DYNAMO (ડાયનેમો) |
| 8 | WIPER SWITCH (વાઇપર સ્વીચ) | 25 | SPARK PLUG (સ્પાર્ક પ્લગ) |
| 9 | DIM-DIP SWITCH (ડીમ-ડીપ સ્વીચ) | 26 | HORN SWITCH (હોર્ન સ્વીચ) |
| 10 | STOP LIGHT SWITCH (સ્ટોપ લાઇટ સ્વીચ) | 27 | HORN RELAY (હોર્ન રીલે) |
| 11 | STOP CUM INDICATOR LAMP | 28 | WIPER UNIT (વાઇપર યુનિટ) |
| 12 | NUMBER-PLATE LAMP (નંબર-પ્લેટ લેમ્પ) | 29 | HEAD LAMP (હેડ લેમ્પ) |
| 13 | STOP CUM INDICATOR LAMP | 30 | FRONT PARKING CUM I-LAMP |
| 14 | FUEL TANK UNIT (ફ્યુઅલ ટેન્ક યુનિટ) | 31 | HORN (હોર્ન) |
| 15 | FLASHER UNIT (ફ્લેશર યુનિટ) | 32 | DIM SOCKET (ડીમ સોકેટ) |
| 16 | INDICATOR SWITCH (ઇન્ડિકેટર સ્વીચ) | 33 | DIP SOCKET (ડીપ સોકેટ) |
| 17 | CONTROL BOX (કંટ્રોલ બોક્સ) | 34 | HEAD-LAMP (હેડ લેમ્પ) |
Colour Code Abbreviations (કલર કોડ ટૂંકાક્ષરો) 🎨🌈
| CODE | COLOUR NAME | CODE | COLOUR NAME | | :— | :— | :— | :— | | B | BROWN (કથ્થઈ) | GK | GREEN BLACK | | Y | YELLOW (પીળો) | GP | GREEN PURPLE | | W | WHITE (સફેદ) | LR | BLUE RED | | G | GREEN (લીલો) | LW | BLUE WHITE | | L | BLUE (વાદળી) | RG | RED GREEN | | R | RED (લાલ) | RW | RED WHITE | | K | BLACK (કાળો) | RY | RED YELLOW | | BL | BROWN BLUE | KG | BLACK GREEN | | BK | BROWN BLACK | | | | BY | BROWN YELLOW | | | | BG | BROWN GREEN | | | | YG | YELLOW GREEN | | | | WR | WHITE RED | | | | WK | WHITE BLACK | | | | GB | GREEN BROWN | | | | GW | GREEN WHITE | | | | GR | GREEN RED | | |
Keywords 🌐
આ કીવર્ડ્સનો ઉપયોગ તમારા બ્લોગ અથવા વેબસાઇટના ટેગ્સ અને મેટા ડિસ્ક્રિપ્શનમાં કરો:
- Automotive Cable Colour Codes Gujarati
- Mechanic Diesel NSQF Theory
- Lucas Colour Code System explained
- Vehicle Wiring Harness Guide
- Automotive Electrical Circuits Gujarati
- Cable Size and Strands Explanation
- Diesel Mechanic Instructor Lesson
- ITI Mechanic Diesel Related Theory Exercise 1.4.27
- Automotive Wire Insulation PVC
- Wiring Colour Code Importance
Instructor Note: 👨🏫 વિદ્યાર્થીઓને આકૃતિ 1 (Fig 1) ધ્યાનથી જોવાનું કહો અને અલગ-અલગ સર્કિટમાં વાયરના રંગો કેવી રીતે બદલાય છે તે સમજાવો. ખાસ કરીને સ્ટાર્ટિંગ સિસ્ટમમાં જાડા કેબલનો ઉપયોગ કેમ થાય છે તે પ્રશ્ન પૂછો.
