🛠️ Automotive Mechanic Diesel: Measuring and Marking Practice

નમસ્કાર વિદ્યાર્થી મિત્રો! આજે આપણે Mechanic Diesel Reelated Theory માં લંબાઈના માપન (Length Measurement) અને તેને લગતા સાધનો વિશે વિગતવાર શીખીશું.

Spanners and Their Uses (સ્પાનર્સ અને તેનો ઉપયોગ) 🛠️

Objectives (ઉદ્દેશ્યો):

આ લેસનના અંતે તમે નીચેની બાબતો શીખી શકશો:

State the necessity of spanners: સ્પાનર્સની જરૂરિયાત જણાવવી.
Identify the different types of spanners: વિવિધ પ્રકારના સ્પાનર્સને ઓળખવા.
Specify the spanners: સ્પાનર્સનું સ્પષ્ટીકરણ (specification) કરવું.
List out the parts of adjustable spanners: એડજસ્ટેબલ સ્પાનર્સના ભાગોની યાદી બનાવવી.
State the features of ‘C’ spanners and their uses: ‘C’ સ્પાનર્સની વિશેષતાઓ અને તેનો ઉપયોગ જણાવવો.

Introduction to Spanners (સ્પાનર્સનો પરિચય) 🔧

Spanners નો ઉપયોગ threaded fasteners, bolts અને nuts ને ઓપરેટ કરવા (ખોલવા કે ફિટ કરવા) માટે થાય છે. તે High tensile અથવા Alloy steel માંથી બનાવવામાં આવે છે. તેને મજબૂતી માટે Drop-forged અને Heat-treated કરવામાં આવે છે. છેલ્લે, તેને પકડવામાં સરળતા રહે તે માટે Smooth surface finish આપવામાં આવે છે.

વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં કામ કરવાની સરળતા રહે તે માટે Spanners અલગ-અલગ આકાર (shape) માં ઉપલબ્ધ હોય છે.

The basic types of spanners are (Fig 1):

Open end spanners (1)
Tube or tubular box spanners (2)
Socket spanners (3)
Ring spanners (4)

સાચો spanner બરાબર ફિટ થાય છે અને કામ કરવા માટે પૂરતી જગ્યા આપે છે. તે ઓછા સમયમાં કામ પૂર્ણ કરવાની પરવાનગી આપે છે.

Safe use of Spanners (સ્પાનર્સનો સુરક્ષિત ઉપયોગ) ⚠️

સ્પાનર્સનો સુરક્ષિત રીતે ઉપયોગ કરવા માટે નીચેના મુદ્દાઓ ધ્યાનમાં રાખવા જોઈએ:

Pulling on the shank: Open end અને ring spanners નો ઉપયોગ હંમેશા shank ને ખેંચીને (pulling) કરો.
Safe pulling: ખેંચવું (Pulling) એ સૌથી સુરક્ષિત રીત છે, કારણ કે જો spanner અચાનક લપસી જાય તો હાથ અથડાવાની શક્યતા ઓછી રહે છે.
Pushing technique: જો તમારે spanner ને ધક્કો મારવાની (push) ફરજ પડે, તો હાથની હથેળીના નીચેના ભાગનો ઉપયોગ કરો અને હાથ ખુલ્લો રાખો.
Large spanners: મોટા સ્પાનર્સ માટે હંમેશા બંને હાથનો ઉપયોગ કરો.
Balance: પોતાનું સંતુલન (balance) જાળવો અને મજબૂત ઊભા રહો જેથી જો spanner લપસી જાય તો તમે પડી ન જાઓ.
Tubular box spanners: ફિગરમાં દર્શાવ્યા મુજબ જ્યારે tubular box spanners નો ઉપયોગ કરો ત્યારે બંને હાથ વાપરો.
Two spanners: નટ ફેરવતી વખતે બોલ્ટના હેડને ફરતો રોકવા માટે ફિગરમાં દર્શાવ્યા મુજબ બે સ્પાનર્સનો ઉપયોગ કરો.
Socket accessories: Socket spanners ને એવા એસેસરીઝ દ્વારા ફેરવી શકાય છે જેમાં square driving ends હોય.

Size and Identification of Spanners (સ્પાનર્સનું કદ અને ઓળખ) 📏

Spanner ની size તે જે nut કે bolt પર ફિટ થાય છે તેના દ્વારા નક્કી થાય છે. નટ કે બોલ્ટના flats વચ્ચેનું અંતર size અને thread system મુજબ બદલાય છે (Fig 4).

British system: બોલ્ટની nominal size નો ઉપયોગ સ્પાનરને ઓળખવા માટે થાય છે (Fig 3).
Unified standard system (Fig 3): સ્પાનર્સ પર એક નંબર હોય છે જે hexagon ના flats વચ્ચેની nominal fractional size ના ગેસ રિક્વાયરમેન્ટ ડેસિમલ ઇક્વિવેલન્ટ પર આધારિત હોય છે. તે A/F સાઇન સાથે અથવા સાઇન વગર હોય છે.
Metric system: આ સિસ્ટમમાં સ્પાનર્સ પર jaw opening ની સાઇઝ મિલીમીટરમાં લખેલી હોય છે, જેની પાછળ સંક્ષેપમાં ‘mm’ લખેલું હોય છે.

To fit exactly, a spanner must be (બરાબર ફિટ થવા માટે સ્પાનર હોવો જોઈએ):

Of the correct size (સાચી સાઈઝનો).
Placed correctly on the nut (નટ પર બરાબર રીતે ગોઠવાયેલો).
In good condition (સારી સ્થિતિમાં).

Maintenance and Selection (જાળવણી અને પસંદગી) 🛠️

Defective spanners: કોઈપણ ખામીયુક્ત સ્પાનર્સને કાઢી નાખો (Discard). અહીં ફિગરમાં દર્શાવેલ ખામીયુક્ત સ્પાનર્સ ઉપયોગ માટે જોખમી છે (Fig 5).
Selection: એવા સ્પાનર્સ પસંદ કરો જે કામ કરવા માટે પૂરતી જગ્યા (room) આપે.
Inaccessible positions: જે જગ્યાએ પહોંચવું મુશ્કેલ હોય ત્યાં socket spanners અને ખાસ ડ્રોઈંગ એસેસરીઝનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

Length of Spanners (સ્પાનર્સની લંબાઈ) 📏

સામાન્ય રીતે સ્પાનર્સની લંબાઈ તેના jaw opening ની પહોળાઈ કરતા લગભગ દસ ગણી (ten times) હોય છે. સ્પાનરની લંબાઈ વધારવા માટે પાઈપનો ઉપયોગ કરીને ક્યારેય વધુ પડતું ખેંચાણ (excessive pull) ન આપો.

વધારે પડતા ટોર્ક (Excess torque) ના પરિણામો:

Striping the thread (થ્રેડ ઘસાઈ જવા).
Shearing the bolt (બોલ્ટ તૂટી જવો).
Straining the jaws of the spanner (સ્પાનરના જૉઝ પર તાણ આવવી).
Making the spanner slip and cause an accident (સ્પાનર લપસી જવો અને અકસ્માત થવો).

Adjustable Spanners (એડજસ્ટેબલ સ્પાનર્સ) 🔧

Adjustable spanners (Fig 7 & 8) ઓપન એન્ડ સ્પાનર જેવા જ હોય છે, પરંતુ તેમાં એક movable jaw (ચલિત જડબું) હોય છે.

લાક્ષણિક 250mm ના સ્પાનરનું ઓપનિંગ 0 થી 28.5mm સુધી હોઈ શકે છે.
તેની લંબાઈ 100mm થી 760mm સુધીની હોઈ શકે છે.
તેના jaws હેન્ડલ સાથે 22 ½° ના ખૂણે સેટ હોય છે.
Note: તે ફિક્સ્ડ સ્પાનર્સની બદલીમાં વાપરવા માટે નથી. ભારે કામ (heavy service) માટે ફિક્સ્ડ સ્પાનર્સ જ શ્રેષ્ઠ છે. જો movable jaw કે knurled screw માં તિરાડ હોય, તો તેને બદલી નાખો.

How to use Adjustable Spanner (એડજસ્ટેબલ સ્પાનરનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો):

નટ પર એવી રીતે મૂકો કે jaw opening હેન્ડલ જે દિશામાં ખેંચવાનું હોય તે જ દિશામાં રહે.
Jaws ને નટ સાથે સંપૂર્ણ સંપર્કમાં ધકેલો.
Knurl ને ફેરવીને જૉઝને નટ પર મજબૂત રીતે ફિટ કરો.
સતત ખેંચો (Pull continuously).

‘C’ Spanners / Hook Spanners ⚓

તેમાં એક lug હોય છે જે ગોળ નટ (round nut) ની બહારની ધાર પર કાપેલા notch માં ફિટ થાય છે.

તેનો ઉપયોગ 19mm થી 120mm ના વ્યાસ ધરાવતી નટ્સ માટે થાય છે.
તેનો ઉપયોગ Micrometer ના zero-setting માટે પણ થાય છે.

Other Specialized Tools (અન્ય વિશિષ્ટ સાધનો) ⚒️

Socket Spanners with Ratchet (Fig 10): ઝડપી કામ કરવા માટે reversible ratchet handle નો ઉપયોગ થાય છે, ખાસ કરીને જ્યાં જગ્યા ઓછી હોય.

Ring or Box Spanner (Fig 11): નટ્સને મજબૂતીથી ટાઈટ કરવા કે ખોલવા માટે વપરાય છે. તે બોલ્ટ અને નટ પર મલ્ટી-કોન્ટેક્ટ આપે છે.

Pliers (Fig 12): વાયર કાપવા, પાર્ટ્સ પકડવા, ઇલેક્ટ્રિકલ કનેક્શન ક્રિમ્પ કરવા અને કોટર પિન વાળવા માટે વપરાય છે. (Types: Needle nose, Chain nose, Electrician, Diagonal, etc.)